Artykuły - Przedszkole Bajka

Artukuły

Program wychowania przedszkolnego- "Kocham przedszkole".

Szczegółowe cele kształcenia i wychowania

Cele programu powinny wskazywać nauczycielowi kierunek działań umożliwiający realizację podstawowych zadań wychowania przedszkolnego, jakim jest wspomaganie rozwoju dziecka. Myślą przewodnią jest tu spojrzenie Anny Brzezińskiej, która podkreśla znaczenie rozwoju w edukacji dziecka i edukacji w rozwoju dziecka – wyznacza to nauczycielowi podstawowe zadanie, które można ująć jako wspieranie rozwoju, polegające na wielorakich działaniach prowadzących do powstawania zmian rozwojowych (zmian uniwersalnych, wspólnych i indywidualnych). Podejmowane działania w edukacji przedszkolnej powinny uwzględniać zindywidualizowane wspomaganie rozwoju każdego dziecka, stosownie do jego potrzeb i możliwości, a w przypadku dzieci niepełnosprawnych – stosownie także do ich możliwości psychofizycznych i komunikacyjnych oraz tempa rozwoju psychofizycznego.

Cele kształcenia i wychowania w proponowanym programie zostały przypisane do czterech obszarów osiągnięć dziecka: fizycznego, emocjonalnego, społecznego i poznawczego. W ten sposób chcemy wykazać ich uniwersalność.

odniesieniu do dziecka

1.Fizyczny obszar rozwoju dziecka

1) zgłasza potrzeby fizjologiczne, samodzielnie wykonuje podstawowe czynności higieniczne

2) wykonuje czynności samoobsługowe: ubieranie się i rozbieranie, w tym czynności precyzyjne, np. zapinanie guzików, wiązanie sznurowadeł

3) spożywa posiłki z użyciem sztućców, nakrywa do stołu i sprząta po posiłku

4) komunikuje potrzebę ruchu, odpoczynku itp.

5) uczestniczy w zabawach ruchowych, w tym rytmicznych, muzycznych, naśladowczych, z przyborami lub bez nich; wykonuje rożne formy ruchu: bieżne, skoczne, z czworakowaniem, rzutne

6) inicjuje zabawy konstrukcyjne, majsterkuje, buduje, wykorzystując zabawki, materiały użytkowe, w tym materiał naturalny

7) wykonuje czynności, takie jak: sprzątanie, pakowanie, trzymanie przedmiotów jedną ręką i oburącz, małych przedmiotów z wykorzystaniem odpowiednio ukształtowanych chwytów dłoni, używa chwytu pisarskiego podczas rysowania, kreślenia i pierwszych prób pisania

8) wykonuje podstawowe ćwiczenia postawy ciała

9) wykazuje sprawność ciała i koordynację w stopniu pozwalającym na rozpoczęcie systematycznej nauki czynności złożonych, takich jak czytanie i pisanie

• Jest samodzielne w czynnościach higienicznych i samoobsługowych

• Dba o estetykę własnego wyglądu

• Utrzymuje porządek w najbliższym otoczeniu

• Doskonali swoją sprawność fizyczną

• Posiada dobrą koordynację wzrokowo-ruchowo-słuchową w rożnych zabawach ruchowych w makro- i mikroprzestrzeni

• Prawidłowo trzyma i posługuje się narzędziem pisarskim

• Odwzorowuje znaki graficzne i literopodobne

• Dokładnie, starannie i precyzyjnie wykonuje działania manualne

• Ma dobrą koordynację wzrokowo-ruchową w rożnych sytuacjach

w makro- i mikroprzestrzeni

odniesieniu do dziecka

2. Emocjonalny rozwój dziecka

1) rozpoznaje i nazywa podstawowe emocje, próbuje radzić sobie z ich przeżywaniem

2) szanuje emocje swoje i innych osób

3) przeżywa emocje w sposób umożliwiający mu adaptację w nowym otoczeniu, np. w nowej grupie dzieci, nowej grupie starszych dzieci, a także w nowej grupie dzieci i osób dorosłych

4) przedstawia swoje emocje i uczucia, używając charakterystycznych dla dziecka form wyrazu

5) rozstaje się z rodzicami bez lęku, ma świadomość, że rozstanie takie bywa dłuższe lub krótsze

6) rozróżnia emocje i uczucia przyjemne i nieprzyjemne, ma świadomość, że odczuwają i przeżywają je wszyscy ludzie

7) szuka wsparcia w sytuacjach trudnych dla niego emocjonalnie; wdraża swoje własne strategie, wspierane przez osoby dorosłe lub rówieśników

8) zauważa, że nie wszystkie przeżywane emocje i uczucia mogą być podstawą do podejmowania natychmiastowego działania, panuje nad nieprzyjemną emocją, np. podczas czekania na własną kolej w zabawie lub innej sytuacji

9) wczuwa się w emocje i uczucia osób z najbliższego otoczenia

10) dostrzega, że zwierzęta posiadają zdolność odczuwania, przejawia w stosunku do nich życzliwość i troskę

11) dostrzega emocjonalną wartość otoczenia przyrodniczego jako źródła satysfakcji estetycznej

• Dostrzega i respektuje potrzeby innych

• Dostrzega własną i innych indywidualność

• Ma pozytywny obraz samego siebie

• Nazywa własne emocje i wyraża je w rożnych formach aktywności

• Określa własne potrzeby

• Radzi sobie w trudnych życiowych sytuacjach

• Rozumie różnice między dobrem a złem

• Zachowuje właściwą postawę wobec świata przyrody

• Jest odpowiedzialne za własne postępowanie

 

3. Społeczny rozwój dziecka

1) przejawia poczucie własnej wartości jako osoby, wyraża szacunek wobec innych osób i przestrzegając tych wartości, nawiązuje relacje rówieśnicze

2) odczuwa i wyjaśnia swoją przynależność do rodziny, narodu, grupy przedszkolnej, grupy chłopców, grupy dziewczynek oraz innych grup, np. grupy teatralnej, grupy sportowej

3) posługuje się swoim imieniem, nazwiskiem, adresem;

4) używa zwrotów grzecznościowych podczas powitania, pożegnania, sytuacji wymagającej przeproszenia i przyjęcia konsekwencji swojego zachowania

5) ocenia swoje zachowanie w kontekście podjętych czynności i zadań oraz przyjętych norm grupowych; przyjmuje, respektuje i tworzy zasady zabawy w grupie,

współdziała z dziećmi w zabawie, pracach użytecznych, podczas odpoczynku

6) nazywa i rozpoznaje wartości związane z umiejętnościami i zachowaniami społecznymi, np. szacunek do dzieci i dorosłych, szacunek do ojczyzny, życzliwość okazywana dzieciom i dorosłym – obowiązkowość, przyjaźń, radość

7) respektuje prawa i obowiązki swoje oraz innych osób, zwracając uwagę na ich indywidualne potrzeby

8) obdarza uwagą inne dzieci i osoby dorosłe

• Ma poczucie przynależności regionalnej i narodowej

• Posiada wiedzę o sobie i swoich najbliższych

• Przestrzega zasad współdziałania w grupie

• Przestrzega zasad odnoszących się do poszanowania symboli narodowych

• Rozumie znaczenie uniwersalnych wartości i norm w kontaktach społecznych

• Dba o bezpieczeństwo własne i innych

• Przestrzega zasad bezpiecznego zachowania się w rożnych miejscach i sytuacjach

• Zna zasady prawidłowego odżywiania się, wie, co powinno, a czego nie powinno jeść, i się do tego stosuje,odniesieniu do dziecka

9) komunikuje się z dziećmi i osobami dorosłymi, wykorzystując komunikaty werbalne i pozawerbalne; wyraża swoje oczekiwania społeczne wobec innego dziecka, grupy

 

4. Rozwój poznawczy dziecka

1) wyraża swoje rozumienie świata, zjawisk i rzeczy znajdujących się w bliskim otoczeniu za pomocą komunikatów pozawerbalnych: tańca, intencjonalnego ruchu, gestów, impresji plastycznych, technicznych, teatralnych, mimicznych, konstrukcji i modeli z tworzyw i materiału naturalnego

2) wyraża swoje rozumienie świata, zjawisk i rzeczy znajdujących się w bliskim otoczeniu za pomocą języka mówionego, posługuje się językiem polskim w mowie zrozumiałej dla dzieci i osób dorosłych, mówi płynnie, wyraźnie, rytmicznie, poprawnie wypowiada ciche i głośne dźwięki mowy, rozróżnia głoski na początku i końcu w wybranych prostych fonetycznie słowach

3) odróżnia elementy świata fikcji od realnej rzeczywistości; byty rzeczywiste od medialnych, byty realistyczne od fikcyjnych

4) rozpoznaje litery, którymi jest zainteresowane na skutek zabawy i spontanicznych odkryć, odczytuje krótkie wyrazy utworzone z poznanych liter w formie napisów drukowanych dotyczące treści znajdujących zastosowanie w codziennej aktywności

5) odpowiada na pytania, opowiada o zdarzeniach z przedszkola, objaśnia kolejność zdarzeń w prostych historyjkach obrazkowych, układa historyjki obrazkowe, recytuje wierszyki, układa i rozwiązuje zagadki

6) wykonuje własne eksperymenty językowe, nadaje znaczenie czynnościom, nazywa je, tworzy żarty językowe i sytuacyjne, uważnie słucha i nadaje znaczenie swym doświadczeniom

7) eksperymentuje rytmem, głosem, dźwiękami i ruchem, rozwijając swoją wyobraźnię muzyczną; słucha, odtwarza i tworzy muzykę, śpiewa piosenki, porusza się przy muzyce i do muzyki, dostrzega zmiany charakteru muzyki, np. dynamiki, tempa i wysokości dźwięku oraz wyraża ją

ruchem, reaguje na sygnały, muzykuje z użyciem instrumentów oraz innych źródeł dźwięku; śpiewa piosenki z dziecięcego repertuaru oraz łatwe piosenki ludowe; chętnie uczestniczy w zbiorowym muzykowaniu; wyraża emocje i zjawiska pozamuzyczne rożnymi środkami aktywności muzycznej; aktywnie słucha muzyki; wykonuje lub rozpoznaje melodie, piosenki i pieśni, np. ważne dla wszystkich dzieci w przedszkolu, np. hymn przedszkola, charakterystyczne dla uroczystości narodowych (hymn narodowy), potrzebne do organizacji uroczystości np. Dnia Babci i Dziadka, święta przedszkolaka (piosenki okazjonalne) i inne; w skupieniu słucha muzyki

• Układa zdania i buduje dłuższe wypowiedzi

• Mówi płynnie i poprawnie pod względem artykulacyjnym, gramatycznym i leksykalno-semantycznym

• Porozumiewa się z otoczeniem za pomocą werbalnych i pozawerbalnych środków wyrazu

• Opowiada treści historyjek obrazkowych i utworów literackich

• Tworzy własne opowiadania

• Porównuje, klasyfikuje, tworzy analogie i abstrahuje

• Rozumie przyczyny powstawania rożnych zdarzeń i sytuacji i próbuje przewidywać ich skutki

• Jest gotowe do poznawania i podejmowania działań w rożnych obszarach

• Wykorzystuje zdobyte wiadomości i umiejętności

• Uważnie słucha i spostrzega

• Rozumie informacje przedstawione w formie symboli i znaków umownych

• Interesuje się książką, czytaniem i pisaniem

• Potrafi odczytać proste teksty w obrębie poznanych liter

• Uczestniczy w spektaklach, pokazach filmowych i koncertach, z zachowaniem obowiązujących kulturowo norm

• Dzieli się wrażeniami z odbioru rożnych dzieł sztuki (muzyka, film, teatr, obraz, rzeźba)

• Odgrywa role i wyraża emocje w rożnych formach ekspresji muzycznej, plastycznej, teatralnej i ruchowej

• Porusza się zgodnie z rytmem melodii i odtwarza proste układy taneczne

• Szanuje prace i wytwory własne oraz innych osób

• Jest wrażliwe na piękno i ma poczucie estetyki

• Zgodnie działa w grupie uczestnicząc w rożnych formach twórczej ekspresji

• Szacuje liczebność, miarę i masę

• Posługuje się liczebnikami głównymi i porządkowymi

• Umie poprawnie liczyć w zakresie własnych możliwości

• Ustala wynik dodawania i odejmowania w konkretnym działaniu, w zakresie własnych możliwości

• Tworzy zbiory według cech jakościowych

• Określa równoliczność zbiorów

• Orientuje się w schemacie ciała

• Ró żnicuje stronę lewą i prawą

• Orientuje się w przestrzeni

• Określa położenie przedmiotów i wskazuje kierunki

• Określa własności podstawowych fi gur geometrycznych (koło, kwadrat, trójkąt) i wybranych brył (kula, sześcian, walec)

• Dostrzega symetrię w obiektach

• Rozumie rytmiczną organizację czasu i przestrzeni

• Zna i nazywa znaki drogowe, wyjaśnia ich znaczenie w odniesieniu do właściwego przestrzegania podstawowych przepisów ruchu drogowegow odniesieniu do dziecka

8) wykonuje własne eksperymenty graficzne farbą, kredką, ołówkiem, mazakiem itp., tworzy proste i złożone

znaki, nadając im znaczenie, odkrywa w nich fragmenty wybranych liter, cyfr, kreśli wybrane litery i cyfry na

gładkiej kartce papieru, wyjaśnia sposób powstania wykreślonych, narysowanych lub zapisanych kształtów,

przetwarza obraz ruchowy na graficzny i odwrotnie, samodzielnie planuje ruch przed zapisaniem,

np. znaku graficznego, litery i innych w przestrzeni sieci kwadratowej lub liniatury, określa kierunki i miejsca na kartce papieru

9) czyta obrazy, wyodrębnia i nazywa ich elementy, nazywa symbole i znaki znajdujące się w otoczeniu,

wyjaśnia ich znaczenie

10) wymienia nazwę swojego kraju i jego stolicy, rozpoznaje symbole narodowe (godło, flaga, hymn), nazywa

wybrane symbole związane z regionami Polski ukryte w podaniach, przysłowiach, legendach, bajkach, np.

o smoku wawelskim, orientuje się, że Polska jest jednym z krajów Unii Europejskiej

11) wyraża ekspresję twórczą podczas czynności konstrukcyjnych zabawy, zagospodarowuje przestrzeń, nadając znaczenie umieszczonym w niej przedmiotom, określa ich położenie, liczbę, kształt, wielkość, ciężar,

porównuje przedmioty w swoim otoczeniu z uwagi na wybraną cechę

12) klasyfikuje przedmioty według: wielkości, kształtu, koloru, przeznaczenia, układa przedmioty w grupy,

szeregi, rytmy, odtwarza układy przedmiotów i tworzy własne, nadając im znaczenie, rozróżnia podstawowe

figury geometryczne (koło, kwadrat, trójkąt, prostokąt)

13) eksperymentuje, szacuje, przewiduje, dokonuje pomiaru długości przedmiotów, wykorzystując np.

dłoń, stopę, but

14) określa kierunki i ustala położenie przedmiotów w stosunku do własnej osoby, a także w stosunku do

innych przedmiotów, rozróżnia stronę lewą i prawą

15) przelicza elementy zbiorów w czasie zabawy, prac porządkowych, ćwiczeń i wykonywania innych

czynności, posługuje się liczebnikami głównymi i porządkowymi, rozpoznaje cyfry oznaczające liczby

od 0 do 10, eksperymentuje z tworzeniem kolejnych liczb, wykonuje dodawanie i odejmowanie w sytuacji

użytkowej, liczy obiekty, odróżnia liczenie błędne od poprawnego

16) posługuje się w zabawie i w trakcie wykonywania innych czynności pojęciami dotyczącymi następstwa czasu np. wczoraj, dzisiaj, jutro, rano, wieczorem, w tym nazwami pór roku, nazwami dni tygodnia i miesięcy

• Interesuje się środowiskiem przyrodniczym

• Obserwuje zjawiska występujące w przyrodzie

• Wyciąga i formułuje wnioski z przeprowadzonych eksperymentów przyrodniczych

• Zachowuje się stosownie do rożnych zjawisk atmosferycznych

• Zna i stosuje się do zasad związanych z ochroną przyrody

• Jest świadomy roli przyrody w życiu człowieka

• Zachowuje właściwą postawę wobec świata przyrody

• Ma poczucie przynależności regionalnej lub narodowej lub etnicznej

• Dostrzega różnice w języku obcym i ojczystym

• Słucha prostych wierszyków, rymowanek, bajek, piosenek i opowiadań

• Rozumie słowa i frazy w innym języku

• Używa słownictwa w obszarze języka funkcjonalnego i sytuacyjnego z najbliższego otoczeniaiesieniu dziecka

17) rozpoznaje modele monet i banknotów o niskich nominałach, porządkuje je, rozumie, do czego służą pieniądze w gospodarstwie domowym

18) posługuje się pojęciami dotyczącymi zjawisk przyrodniczych, np. tęcza, deszcz, burza, opadanie liści z drzew, sezonowa wędrówka ptaków, kwitnienie drzew, zamarzanie wody, dotyczącymi życia zwierząt, roślin, ludzi w środowisku przyrodniczym, korzystania z dóbr przyrody, np. grzybów, owoców, ziół

19) podejmuje samodzielną aktywność poznawczą np. oglądanie książek, zagospodarowywanie przestrzeni własnymi pomysłami konstrukcyjnymi, korzystanie z nowoczesnej technologii itd.

20) wskazuje zawody wykonywane przez rodziców i osoby z najbliższego otoczenia, wyjaśnia, czym zajmuje się osoba wykonująca dany zawód

21) rozumie bardzo proste polecenia w języku obcym nowożytnym i reaguje na nie; uczestniczy w zabawach,

np. muzycznych, ruchowych, plastycznych, konstrukcyjnych, teatralnych; używa wyrazów i zwrotów mających

znaczenie dla danej zabawy lub innych podejmowanych czynności; powtarza rymowanki i proste wierszyki, śpiewa piosenki w grupie; rozumie ogólny sens krótkich historyjek opowiadanych lub czytanych, gdy są wspierane np. obrazkami, rekwizytami, ruchem, mimiką, gestami

22) reaguje na proste polecenie w języku mniejszości narodowej lub etnicznej, używa wyrazów i zwrotów

mających znaczenie w zabawie i innych podejmowanych czynnościach: powtarza rymowanki i proste wierszyki, śpiewa piosenki; rozumie ogólny sens krótkich historyjek opowiadanych lub czytanych wspieranych np. obrazkiem, rekwizytem, gestem; zna godło (symbol) swojej wspólnoty narodowej lub etnicznej

23) reaguje na proste polecenie w języku regionalnym – kaszubskim, używa wyrazów i zwrotów mających znaczenie w zabawie i innych podejmowanych czynnościach: powtarza rymowanki i proste wierszyki, śpiewa piosenki; rozumie ogólny sens krótkich historyjek opowiadanych lub czytanych wspieranych np. obrazkiem, rekwizytem, gestem, zna godło (symbol) swojej wspólnoty regionalnej – kaszubskiej

Orientacyjne normy rozwojowe dla dzieci czteroletnich.


Ponieważ w rozwoju dzieci w wieku trzech i czterech lat obserwuje się duże różnice indywidualne i różne tempo rozwoju uwarunkowane m.in. odmiennymi doświadczeniami rodzinnymi, to nie sposób podać precyzyjnych norm rozwojowych.

            Pierwsze lata przedszkolne, to okres doskonalenia się funkcji, czynności i umiejętności opanowanych przez dzieci w okresie wcześniejszym. Rozwój dzieci i procesy doskonalenia charakteryzują się dużym dynamizmem – tak, że można jedynie podać orientacyjne normy rozwojowe. Ponieważ niektórych zachowań i czynności dziecka nie da się tak łatwo zaobserwować, to przy ich omawianiu podaję przykłady instrukcji, za pomocą których można takie zachowania sprowokować, wywołać (nauczyciel może sam przygotować sobie odpowiednie polecenia i instrukcje) – są one zaznaczone kursywą. Omawiając zachowania i umiejętności typowe dla omawianego wieku, podkreślam te, które są zawarte w arkuszach obserwacyjnych. Mam nadzieję, że ułatwi to obserwację dzieci podczas różnych zajęć i pomoże zauważyć, co jest typowe dla obserwowanego dziecka.

Sprawność ruchowa (duża motoryka)

Dzieci czteroletnie są ruchliwe i ta ruchliwość przybiera już formy zorganizowanej zabawy, lepsza jest także sprawność i koordynacja ruchów niż u dzieci młodszych.

Dziecko chętnie biega, bawi się w berka; skręca pod kątem prostym przy zmianie kierunku. jego ruchy są bardziej płynne. Dzieci mają potrzebę ćwiczenia równowagi, chodzą więc po krawężnikach, murkach z szeroko rozłożonymi rękami, rzadko z krawężników spadają (zamiast krawężników mogą być ławeczki  przedszkolu). Sprawność ruchów wzrasta na tyle, że dzieci chodzą naprzemiennie po schodach, nie trzymając się poręczy, umieją także kopnąć piłkę z rozbiegu w kierunku podanym im przez nauczyciela. Są także samodzielne na placu zabaw, potrafią samodzielnie wchodzić na zjeżdżalnię i zjeżdżać z niej. Często zmieniają rodzaj ruchów, raczej nie usiedzą spokojnie, jeśli nie mają innych zajęć. 

II Czynności samoobsługowe (sprawność rąk – mała motoryka)

Ruchy rąk dzieci są już na tyle sprawne i skoordynowane, że potrafią przenosić kubek z płynem, nie rozlewając go (około ¾ płynu w kubku), potrafią także pić z niego bez rozlewania. Znacznie sprawniej również posługują się sztućcami: jedzą sprawnie łyżką i często trzymają ją prawidłowo (przy zmęczenie, znowu trzymają łyżkę pełną garścią), dość sprawnie jedzą widelcem. Dzieci w zasadzie samodzielnie się rozbierają (bardzo rzadko proszą o pomoc) i ubierająpotrafią prawidłowo założyć buty (także rzadko proszą o pomoc przy ciasnych lub zapinanych na guziki ubraniach). Umieją także samodzielnie myć zęby i sprawnie to robią, są także samodzielne w toalecie(proszą o pomoc w wypadku niedyspozycji żołądkowej). Dzięki takiej samodzielności czują się bardziej bezpieczne, nie przeżywają lęku, że nie poradzą sobie bez rodziców. 

III Manipulacja i czynność rysowania (sprawność rąk – mała motoryka) 

Czterolatki coraz chętniej korzystają z piaskownicy, bawią się foremkamirobią babki, budują tunele, most itp. Lubią także posługiwać się innym materiałem – z plasteliny lepią ludziki (podstawowe części ciała), wyklejają plasteliną kontury. Od czterech lat zaczyna się u dzieci fascynacja tworzenia z klocków – sprawnie budują z wielu klocków domy, wieże, inne budowle, korzystając z klocków drewnianych i plastikowych. Dzieci zaczynają być już przygotowane, po pokazaniu przez nauczyciela, do prawidłowego trzymania ołówka, ale na początku z trudem, przez chwilę (potem ujmują do garścią), jest to umiejętność, którą należy u dzieci ćwiczyć. Dzieci zaczynają także wykonywać skomplikowane ruchy pod kontrolą wzroku – potrafią, patrząc na wzór, narysować kółko. krzyżyk, kwadrat (figury nie muszą być równe, kształt powinien przypominać wzór). Dzięki rozwojowi sprawności rąk czterolatki kolorują kilkoma kredkami obrazki, potrafią rysować samodzielnie „głowonoga” (człowiek mający głowę z jej elementami oraz nogi odchodzące od głowy), słoneczko i domek. Rysunki mają różną wielkość, są jeszcze nieporadne, krzywe, kolorując dzieci wychodzą poza linie, ale większa część obrazka jest już kolorowa.

IV Spostrzeganie wzrokowe

Zdolność do spostrzegania wzrokowego także się doskonali. Dziecko w wieku powyżej 4 lat zaczyna już powoli spostrzegać nie całościowo, lecz w sposób analityczno-syntetyczny.

Dziecko uważnie ogląda obrazki i na polecenie pokazuje co jest „na”, „za”, „w”, „obok”. Rozumie te pojęcia, spostrzega je, ale samodzielnie jeszcze nie nazywa. Rozpoznaje wg wzoru wszystkie podstawowe figury geometryczne i kilka liter drukowanych (Popatrz na różne klocki lubrysunki i podaj mi, albo Pokaż taki sam, jak ten – trzymany w ręce); potrafi złożyć w całość obrazek rozcięty na 4 nierówne lub na 6 równych części. Potrafi opisać obrazek i wymienić kilkanaście elementów i czynności – wystarczy jedna lub dwie czynności (Popatrz na obrazek i opowiedz o nim, powiedz, co obrazek przedstawia). Dzieci w tym wieku potrafią również spostrzec 8–10 różnic między podobnymi obrazkami. Początki spostrzegania analityczno-syntetycznego pozwalają dziecku na narysowanie wg wzoru figur złożonych(Narysuj takie samo, jak to; dziecko cały czas patrzy na wzór, może wodzić po nim palcem, rysunek może mieć inną wielkość, może być nieporadny, ale układ figur powinien odpowiadać wzorom; np. koło wpisane w trójkąt; w kwadrat, a w nim narysowany krzyżyk; w tych próbach nie należy dziecku pomagać, ma ono pracować samodzielnie!).

Jak wspomniano, czynności analityczno syntetyczne w spostrzeganiu wzrokowym są podstawą rozpoznawania liter i nauki pisania i czytania.

Spostrzeganie słuchowe (funkcje słuchowo-językowe)

Procesy rozwojowe i ćwiczenia słuchowe w przedszkolu znacznie usprawniają spostrzeganie słuchowe u dzieci czteroletnich. Potrafią one słuchać uważnie przez około 10 minut czytania książki, czasem przerywają i zadają pytania. na tyle dobrze zapamiętują słuchany tekst, że potrafią krótko opowiedzieć zdaniami jego treść.

U czterolatków zaczynają się powoli doskonalić analityczno-syntetyczne zdolności do spostrzegania zależności czasowych między dźwiękami, potrafią odtworzyć, uderzając rączką o stół rytmy (co najmniej dwa z podanych rytmów). (Posłuchaj, uderzę ręką o stół, staraj się to zapamiętać i jak Ci powiem, to tak samo uderzaj rączką o stół; Posłuchaj uderzamy, a teraz Ty; kropka w arkuszu oznacza jedno uderzenia, a kreska – przerwę między uderzeniami; można samemu przygotować kilka prostych rytmów i wystukać je na bębenku itp.). Dzieci jużpotrafią po ćwiczeniach podzielić zdanie na 4, 5 wyrazów (kawałków) (Posłuchajcie, powiem Wam krótką bajkę biały kotek pije mlekoteraz tę bajkę podzielę na kawałki, na słowa:  biały – kotek – pije –  mleko. Wyklaszczemy to razem, jeszcze raz i jeszcze raz. A teraz posłuchajcie (posłuchaj) innej bajki, o piesku: mały piesek macha ogonem. Podziel tę bajkę na kawałki, na słowa i zaklaszcz. A inna bajka – mała krówka szuka swej mamy; latem już mocno świeci słonko itp.). Potrafią także, po ćwiczeniach, podzielić wyraz na 2, 3 sylaby (Posłuchaj, takie piękne słowo: mama, podzielę na takie kawałki, jak otwiera mi się buzia: ma – ma, daj rączki, razem będziemy klaskać: ma – ma, dobrze. A teraz inne słowo, posłuchaj i też klaszcz dzieląc to słowo na kawałki, tak, jak otwiera się buzia: pił – ka, sto – lik, ko – tek, sa – mo – chód, ta – bli – ca, po – dło – ga itd.).

Dzieci dość szybko uczą się krótkich wierszyków odtwarzając rymy i rytmy (4, 5powtórzeń). Czynności analityczno-syntetyczne w spostrzeganiu słuchowym są niezbędne w różnicowaniu dźwięków mowy ludzkiej, a tym samym w nauce czytania i pisania.

VI Mowa (funkcje słuchowo-językowe)

W wieku powyżej 4 lat znacząco wzrasta zasób słownictwa u dzieci, następuje stopniowa gramatyzacja mowy, wydłużają się wypowiedzi dzieci, mowa oprócz funkcji komunikacyjnej, pełni funkcję narracyjną (dzieci zaczynają opowiadać). Stają się bardziej czułe na rytm mowy i rymy (okres zabawy słowami). Nadal występuje wymowa dziecięca (sepleni, szepleni, rera przy prawidłowym układzie narządów artykulacyjnych). Przy niewłaściwym układzie narządów artykulacyjnych niezbędna jest pomoc logopedy. Dziecko wypowiada się zdaniami rozwiniętymi, występują sporadycznie błędy gramatyczne, końcówki czasowników osobowych są właściwe dla danej płci, używa rzeczowników, czasowników, przymiotników, przysłówków. Potrafi już opisać obrazek przy pomocy zdań. Ma dobrą pamięć słuchową – tak, że rozumie treść złożonych poleceń (4, 5 poleceń w jednym) i potrafi je spełnić. Dzieci myślą przy pomocy słów, mówią do siebie w czasie zabaw dowolnych, bawią się słowami, zmieniając je, dobierając rymymowa emocjonalna (w głosie wyraźnie słychać zaangażowanie emocjonalne). Dzieci umieją także ułożyć krótkie opowiadanie, np. jakie jest lato,itp.(jaki jest mój pies, jakie są ulubione moje zabawki itp.).

VII Myślenie

Dziecko powyżej 4 lat wykonuje już czynności umysłowe wewnętrzne, oparte na materiale wyobrażeniowym, a dokonuje ich w sytuacjach konkretnych (myślenie konkretno-wyobrażeniowe). Określona sytuacja aktualizuje ślady pamięciowe uprzednich doświadczeń i informacji, dziecko operuje nimi w myśli, a gotowy efekt myślowy stosuje w praktyce. Jak podano wyżej, układ nerwowy powinien osiągnąć już taką dojrzałość, aby operować informacjami, a dziecko powinno mieć odpowiednią ilość informacji. Poziom operowania informacjami jest znacznie wyższy niż u trzylatków. Częściej obserwować można wnioskowanie, czy też myślenie przyczynowo-skutkowe. Dziecko potrafi dokończyć zdanie typu: W dzień jest jasno, bo... ; Zimą ubieramy sią (jak?), bo jest ... ; Chleb kroimy nożem, bo jest.....  Bez kłopotów potrafi ułożyć czteroobrazkową historyjkę i opowiedzieć ją.

Potrafi także zdefiniować, „przez użytek” lub opis, słowa: piłka, kot, kredka, kwiatek itp. (definiowanie to odpowiedź na pytanie „co to jest”; definiowanie „przez użytek” – np. Piłka, to do grania; definiowanie przez opis: Piłka jest okrągła, może być kolorowa, gra się w nogę, itd.; definicje opisowe są typowe dla dzieci starszych i świadczą o wyższym poziomie myślenia). Dziecko potrafi podać różnicę np. między krową a koniem, stołem a krzesłem, radiem a telewizorem, nogą a ręką itp. (Pomyśl i powiedz, czym różnią się miedzy sobą, dlaczego są inne krowa i koń? – dzieci podają już bardziej istotne różnice niż barwa lub wielkość, są to zwykle różnice dotyczące budowy lub czynności, np. krowa ma rogi, a koń – nie, krowa daje mleko, a koń nie, koń ma inny ogon niż krowa, na koniu się jedzie, a na krowie – nie itd.). Dzieci zaczynają być krytyczne w myśleniu i np. potrafią powiedzieć, co jest „niemądrego” (absurdalnego) w zdaniach typu: Chłopiec włożył buty na ręce i wszedł na tęczę itp. (Posłuchaj i powiedz, co tu jest niemądrego, dlaczego to jest niemądre; inne przykłady: krasnoludek poprosił biedronkę, żeby dała mu swego mleka; mama weszła po drabinie na dach, aby podlać kwiatki, które rosną na antenie telewizyjnej itp.). Czterolatki zadają dużo pytań: po co; dlaczego?; jak?.... Są ciekawe, chcą zrozumieć rożne sytuacje i wydarzenia.

VIII Matematyka (myślenie matematyczne 

Myślenie i umiejętności matematyczne są w dużym stopniu uwarunkowane środowiskowo. Stąd mogą wystąpić duże różnice między dziećmi czteroletnimi – jedne doskonale liczą, kolejno nawet do kilkudziesięciu, inne mają trudności z przeliczeniem palców u jednej ręki. Odpowiednie zajęcia w przedszkolu mogą tę sytuację zmienić i wyrównać poziom dzieci.

Poniżej podaję normy typowe dla przeciętnych czterolatków. Dzieci potrafią na polecenie podać 3 klocki, 2 książki, 4 kredki itp. Rozumieją, że ostatni liczebnik zbioru określa liczebność tego zbioru – potrafią prawidłowo przeliczyć zbiór 4, 5 kredek i podać, ile jest tu kredek; potrafią pokazać na polecenie swój drugi palec, piąty, trzeci, pierwszy, czwarty. Dziecko na polecenie potrafi na jednej kupce ułożyć 3 klocki, na drugiej 4 i wskazać, gdzie jest więcej, a gdzie mniej. Bawiąc się klockami lub rysunkami figur, potrafi nazwać trzy figury geometryczne: kwadrat, koło, trójkąt. Czterolatki zaczynają także samodzielnie klasyfikować, potrafią na polecenie podzielić rożne klocki na kupki tak, by były w każdej kupce klocki do siebie podobne (warto polecenie powtarzać, by dziecko miało szansę na stosowanie kilku kryteriów klasyfikacyjnych; np. barwa, wielkość, grubość, kształt itp.). 

IX Emocje i funkcjonowanie w grupie

Jak wspomniano, dzieci kierują się w swoim działaniu głównie emocjami. Emocje czterolatków nie są już tak gwałtowne, jak dzieci młodszych, ale nadal charakteryzują się dużym natężeniem, spontanicznością, zmiennością i krótkim czasem trwania. Dzieci czteroletnie także mają swój trudniejszy okres – poznają swoje możliwości w relacjach z dorosłymi i próbują rozkazywać dorosłym, wiernie naśladując ich ton i sposób wydawania poleceń (np. upadła dziecku zabawka, a ono: Podnieś mi samochodzik, już, podnieś! Słyszysz? W tej chwili podnieś! itp.). Odmowa powoduje złość, płacz i awantura gotowa. Najlepiej obrócić sytuację w żart: Co się stało? Wróżka Cię zaczarowała i zamiast dużego synka mam niemowlaczka, który nic nie potrafi! Muszę poszukać pieluszki, smoczka, kupić małe łóżeczko... itp.  Śmiech rozładowuje atmosferę aż... do najbliższego razu. Taki okres też trwa ok. 2–4 miesięcy. Dzieci w tym wieku są na ogół pogodne, zaciekawione zajęciami i rożnymi czynnościami, a głównie zabawami z rówieśnikami. Dziecko już nie płacze po rozstaniu z rodzicami, bardzo często jest zainteresowane zajęciamipreferuje pewne z nich. Nie jest już takie posłuszne – nie zawsze podporządkowuje się, pyta: dlaczego, po co.Angażuje się w zabawy a rówieśnikami, ale potrafi zgodnie bawić się z dziećmi dość krótko. Jeżeli dziecku na czymś zależy, to ponawia próby, próbuje pokonywać trudności, raczej nie płacze wówczas.

Jest radosne, pogodne, inicjuje zabawy, ma wiele pomysłów.

Arkusz oceny psychoruchowego rozwoju dziecka w wieku 4 lat 

Omówione wyżej normy są podstawą do oceny wybranych zachowań i umiejętności dzieci. Korzystając z omówionych w 1 rozdziale metod diagnozowania, oceniamy (w skali trzystopniowej) poszczególne umiejętności dziecka, wyszczególnione w arkuszu Oceny Psychoruchowego Rozwoju Dziecka. Sposób oceniania i podliczania wyników opisany jest poniżej.

1. Oceniamy każdą umiejętność w skali 3-stopniowej, wpisując punkty przy odnośniku -.              Przy każdej funkcji wpisujemy uzyskaną sumę punktów i ocenę. Zazwyczaj wykonuje: Dobrze – 2, wystarczająco – 1, Niewystarczająco  – 0.

2. W wierszu funkcji (numerowane liczbami rzymskimi) wpisujemy sumę otrzymanych punktów i odpowiadającą jej ocenę: D  przy 9–12 pkt.; W przy 5–8 pkt.; N przy 0–4 pkt.

3. Ocena ogólna – suma otrzymanych pkt. i ocena: D przy 74–108 pkt.; W przy 45–73 pkt.; N przy 0–44 pkt.

Ocena psychoruchowego rozwoju dziecka w wieku 4 lat                          

I  Sprawność ruchowa

 

 

  - chętnie biega, bawi się w berka      

  - chodzi po krawężnikach, murkach     

  - chodzi po schodach naprzemiennie, bez trzymania się poręczy   

  - skacze na obu nogach do przodu    

  - kopie piłkę z rozbiegu w podanym kierunku   

  - samodzielnie wchodzi na zjeżdżalnię i zjeżdża z niej  

II  Czynności samoobsługowe

 

 

  - przenosi kubek z płynem, nie rozlewając go, pije z pełnego kubka

  - je sprawnie łyżką, często trzyma ją prawidłowo, je widelcem 

  - samodzielnie się rozbiera, czasem prosi o pomoc 

  - samodzielnie się ubiera (także buty), czasem prosi o pomoc

  - samodzielnie myje zęby 

  - jest samodzielne w toalecie   

III  Manipulacja i sprawność rysowania

 

 

  - bawi się w piasku foremkami, robi babki   

  - z plasteliny lepi ludziki, wykleja kontury   

  - sprawnie buduje z wielu klocków domy, wieże, inne budowle 

  - po wskazaniach potrafi przez chwilę trzymać prawidłowo ołówek

  - potrafi, patrząc na wzór, narysować koło, krzyżyk, kwadrat      

  - koloruje obrazki kilkoma kredkami, rysuje „głowonogi”,

     słoneczko, domek    

IV  Spostrzeganie wzrokowe

 

 

  - ogląda obrazki w książkach, na polecenie pokazuje,

    co jest: na, pod, za, w, obok 

  - rozpoznaje wg wzoru wszystkie figury geometryczne

    i litery drukowane 

  - składa obrazek rozcięty na 4 nierówne lub 6 równych części  

  - opisuje obrazek, wymienia kilkanaście elementów i czynności  

  - spostrzega 8–10 różnic między podobnymi obrazkami 

  - potrafi narysować wg wzoru        

V  Spostrzeganie słuchowe

 

 

  - słucha uważnie 10 min. czytanej książki, czasem zadaje pytania

  - potrafi krótko opowiedzieć zdaniami treść   

  - skacze na obu nogach w rytm melodii lub piosenki

  - potrafi, uderzając rączką o stół, odtworzyć rytmy:                                                                                                                      

  - potrafi, po ćwiczeniach, podzielić zdanie na 4–5 wyrazów

    (kawałków), podzielić wyraz (słowo) na 2–3 sylaby (kawałki),

    wyklaskując je    

  - szybko uczy się wierszyków, odtwarzając rymy i rytm  

VI  Mowa

 

 

  - wymowa dziecięca (sepleni, szepleni, rera) przy prawidłowym

    układzie narządów artykulacyjnych 

  - wypowiada się zdaniami rozwiniętymi, sporadyczne błędy

    gramatyczne, końcówki czasowników właściwe dla płci, używa

    rzeczowników, czasowników, przymiotników, przysłówków 

  - opisuje obrazek przy pomocy zdań   .

  - rozumie treść złożonych poleceń (4, 5 poleceń w jednym)   

  - mówi do siebie w czasie zabaw dowolnych, bawi się słowami

    zmieniając je, dobiera rymy, mowa „emocjonalna” 

  - potrafi ułożyć krótkie opowiadanie, np. jakie jest lato itp. 

                         

VII  Myślenie

 

 

  - potrafi dokończyć zdania typu: W dzień jest jasno, bo…; Zimą

    ubieramy się (jak?), bo jest…; Chleb kroimy nożem, bo jest…

  - potrafi ułożyć 4-obrazkową historyjkę i opowiedzieć ją

  - potrafi zdefiniować przez „użytek” lub opis słowa: piłka,

    kot, kredka, kwiatek itp. 

  - potrafi podać różnicę np. między: krową a koniem, stołem

    a krzesłem, radiem a telewizorem, nogą a ręką  

  - potrafi wyjaśnić, co jest „niemądrego” w zdaniach absurdalnych

    typu: „Chłopiec założył buty na ręce i wszedł na tęczę”                

  - zadaje dużo pytań: po co? dlaczego? jak? …  

VIII  Matematyka

 

 

  - potrafi na polecenie podać: 3 klocki, 2 książki, 4 kredki 

  - potrafi prawidłowo przeliczyć zbiór kredek 4–5 lub więcej

  - potrafi pokazać na polecenie swój drugi palec, piąty, trzeci...  

  - potrafi na jednej kupce ułożyć 3 klocki, na drugiej 4

    i wskazać gdzie jest więcej, a gdzie mniej 

  - potrafi nazwać trzy figury geometryczne: kwadrat, koło, trójkąt

  - dzieli klocki na kupki tak, by były do siebie podobne

IX  Emocje i funkcjonowanie w grupie

 

 

 

  - nie płacze po rozstaniu z rodzicami  

  - zainteresowane zajęciami – preferuje pewne z nich  

  - nie zawsze podporządkowuje się, pyta: dlaczego  

  - potrafi zgodnie bawić się z dziećmi (krótko)    

  - próbuje pokonywać trudności, raczej nie płacze   

  - inicjuje zabawy, ma wiele pomysłów

       Cechy charakterystyczne dziecka

Stan zdrowia, wady …...…………………………………….................................

Zdolności, zainteresowania ….….…………………….…....................................

Cechy zachowania …………………...…………..........…....................................

Mocne strony dziecka……..……………………….........………………………..

Uwagi ....................................................................................................................

                                                            Ocena ogólna

Rola rodziców w rozwoju samodzielności dziecka.

Człowiek samodzielny to człowiek wolny i odpowiedzialny za podejmowanie przez siebie działania.

Działanie samodzielne to takie, które spełnia trzy kryteria:

  • jest podejmowane z własnej inicjatywy,
  • zmierza do określonego celu,
  • służy realizacji własnych poczynań, a nie uzyskaniu czyjejś aprobaty.

Samodzielność jako cecha osobowości, rozwija się etapami i przechodzi od niższych do wyższych form rozwoju i działania.

W okresie wieku przedszkolnego nasila się rozwój samodzielności umysłowej, praktycznej i społecznej, lecz jego efektywność zależy od czynników środowiskowych. Wychowanie odgrywa w tym względzie decydującą rolę.

W kształtowaniu samodzielności ważną rolę odgrywa najbliższe środowisko, ponieważ dziecko wykonuje o własnych siłach pierwsze czynności w domu rodzinnym. Jego rozwój zależy, więc od warunków, postawy rodziców, metod wychowania, umiejętności kierowania rozwojem. Wykonując proste czynności dziecko zaspokaja własne dążenia do autonomii  i samodzielności. Brak sytuacji sprzyjających rozwijaniu samodzielnego działania, umiejętności praktycznych, prowadzi do stopniowego „wygaszania” tej tak ważnej wrodzonej cechy człowieka.

Ochranianie, wyręczanie powodują zahamowanie rozwoju takich cech, jak niezależność, odpowiedzialność. Ponadto dziecko pozbawione możliwości samodzielnego rozwoju, w życiu dorosłym posiada poczucie niższej wartości oraz nie przejawia dążności do samorozwoju i samorealizacji. Można więc uznać, że zaburzeniu ulega realizacja najważniejszych potrzeb człowieka.

W osiąganiu samodzielności nieodzowne są:

  • ocena możliwości dziecka - opiekun powinien być uważny zarówno na osiągnięcia dziecka, jak i na jego potencjał i z wyczuciem formułować kolejne zadania tak, by nie wykraczały dalej niż jeden krok ponad to, co dziecko potrafi zrobić i zrozumieć. Inaczej mówiąc, aby skutecznie zmotywować dziecko do pracy należy wykorzystywać posiadaną przez nie wiedzę,
  • pomoc w prostych, domowych czynnościach,
  • próby samodzielnych czynności samoobsługowych – ubieranie (samodzielne próby komponowania swojego stroju), jedzenie, mycie, sprzątanie po sobie… - tu bardzo ważne okazanie szacunku, cierpliwości i uznania dla zmagań dziecka,
  • częste kontakty z innymi ludźmi – sąsiadami, znajomymi, kolegami na podwórku,
  • unikanie nadopiekuńczości i wyręczania,
  • zbudowanie przyjaznego otoczenia domu, ułatwiającego stawanie się samodzielnym człowiekiem, np.: stołeczek przy zlewie w łazience, najniższa szuflada dla ubranek, itp.
  • dostrzeganie najdrobniejszych nawet sukcesów w osiąganiu samodzielności, np.: „cieszę się, że dziś pamiętałeś aby równo ułożyć buciki w przedpokoju – to się nazywa samodzielność”,
  • umożliwienie dziecku dokonania wyboru,
  • nie zadawanie zbyt wielu pytań -  obserwowanie i nazywanie tego co robi,
  • nie spieszenie się z dawaniem odpowiedzi - zapytaj dziecko co o tym myśli,
  • zachęcanie dziecka do korzystania z cudzych doświadczeń,
  • nie odbieranie nadziei - wspieranie w sytuacji porażek i uczenie aktywnego ich pokonywania.,
  • nauczenie dziecka odpowiedzialności za własne postępowanie - przewidywanie konsekwencji określonych aktywności, można to zrobić w rozmowie z dzieckiem na temat „co by było gdyby”, „a co będzie, gdy”.

Przekonuj swoje dziecko, że mimo trudności jakie napotyka w zdobywaniu samodzielności,  jesteś dumny z jego pracy i wysiłku. (Faber i Malich, 2002).

Efektem takich działań dorosłego powinno być przekonanie dziecka, że zrobiło coś samo, że jest samodzielne i niezależne, przy jednoczesnym przekonaniu, że w razie potrzeby zawsze może zwrócić się o pomoc. Poczucie tego, że jest się w stanie samemu coś zrobić, oraz duma z efektów pracy jest bardzo ważnym elementem rozwoju dziecka, kształtuje poczucie sprawstwa, myślenie przyczynowo – skutkowe, wpływa na poczucie własnej wartości, a także motywację do pracy (co jest nie do przecenienia w wieku szkolnym). Dzięki pomocy dorosłego dziecko może z radością i ufnością samodzielnie poznawać świat i radzić sobie z przeciwnościami.

Uczenie dziecka samodzielności i niezależności nie jest prostym zadaniem, wymaga cierpliwości, zawsze jednak warto pamiętać o tym, że pracując z przedszkolakiem łatwiej nam będzie poradzić sobie z uczniem, którego dążenie do autonomii będzie w dużej mierze zależało od doświadczeń z dzieciństwa.

Czy powinno się karać dzieci?

Dzieciom potrzebne są jasne, przejrzyste reguły – wiedza o tym, jakie zachowania akceptujemy, a jakie nam się nie podobają.

Ta jasność buduje poczucie bezpieczeństwa:

Kocham cię i nie zgadzam się na to, co robisz.

Kocham cię i nie pozwalam na pewne zachowania.

Ciebie akceptuję bez zastrzeżeń, ale nie zamierzam akceptować nieodpowiedniego zachowania.

      W każdej rodzinie powinny istnieć zasady, których obie strony będą przestrzegać. Ich złamanie oznacza pewne konsekwencje. Zanim jednak je wyegzekwujesz:

– uprzedź dziecko o istnieniu zasady (umowy)

– bądź stanowczy w jej utrzymaniu i egzekwowaniu

– pamiętaj o regule: minimum słów, maksimum czynów.

 

Czego unikać przy ustalaniu konsekwencji?

– szukania odwetu

– karania samych siebie

– nagradzania nieodpowiedniego zachowania

– wygłaszania pogróżek i obietnic

– zawstydzania

– przywiązywania nadmiernej wagi do konsekwencji.

 

Przyczynami trudności w respektowaniu zasad stawianych dzieciom są:

– lęk przed narażeniem dziecka na konsekwencje

– nieumiejętność jasnego określania swoich oczekiwań i wymaganych reguł zachowania

– niepoważne traktowanie przez rodziców stawianych dziecku wymagań lub stawianie zbyt wygórowanych i zbyt wielu wymagań.

      Nie można pozwalać dzieciom w imię dobrego samopoczucia np. na okrucieństwo wobec zwierząt, wulgarne słowa, wyśmiewanie się ze słabszych. Nie można im bowiem w ten sposób przekazać pewnych wartości. Musimy pamiętać, że jeśli podejmujemy działanie, które ma położyć kres niewłaściwemu zachowaniu dziecka,
to wyświadczamy mu przysługę, czyli:

zamiast kary – właściwe działanie,

zamiast kary – właściwe konsekwencje.

To daje dziecku możliwość zastanowienia się nad sobą, daje szansę na zmianę i rozwój.

I pamiętajcie:

KARY RANIĄ – KONSEKWENCJE WYCHOWUJĄ

Najlepszym miejscem pod słońcem jest dom, w którym żyją ludzie ofiarowujący sobie w najtrudniejszych chwilach tak rzadki dar, jak wybaczenie.                                                                                                             G. McDonald

Karanie przynosi najlepsze efekty, gdy stosują je ci, którzy kochają, a nie ci, którzy kochają karać.

                                                                                                                                                         P. Callway

Przemoc jest zawsze okrutna, nawet jeśli słuszny jest jej powód.

Zamiast karania:                                                                                                                                    F. Schiller

– wyraź swoje uczucia, nie atakując charakteru dziecka – Jestem wściekła, gdy rano nie mogę znaleźć swojej
   srebrnej biżuterii!

– określ swoje oczekiwania – Oczekuję, że będziesz mnie uprzedzała o pożyczeniu mojej biżuterii.

– wskaż dziecku, jak może naprawić swój błąd – Miejsce biżuterii jest w szkatułce.

– daj dziecku wybór (informując je o konsekwencjach) – Możesz zakładać swoją biżuterię albo pożyczać moją
i odkładać ją na miejsce. Sama decyduj
.

– podejmij działanie – Dziecko: Dlaczego nie mogę znaleźć twojej biżuterii?, Rodzic: Ty mi powiedz dlaczego.

– rozwiąż problem – 6 kroków rozwiązywania problemów i konfliktów:

•  rozpoznać konflikt i nazwać go,

•  zrozumieć dziecko, jego uczucia i potrzeby,

•  wspólnie poszukać możliwych rozwiązań,

•  krytycznie ocenić propozycje rozwiązań,

•  zdecydować się na najlepsze rozwiązanie,

•  wcielić w życie powziętą decyzję.

Anna Zajic Literatura:
1. A. Faber i E. Mazlish, Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały, jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły, Poznań 1992;
2. J. Sakowska, Szkoła dla Rodziców i Wychowawców, Warszawa 2008.

Samoocena- jak wychować pewnego siebie człowieka?

Niska samoocena i brak pewności siebie często wynikają z wychowawczych błędów. Dlatego warto wiedzieć, jak krytykować i jak chwalić, by młodzi ludzie mieli prawidłową samoocenę.  Rozmowa z Jolantą Kwasiborską-Suchecką, psychologiem.

Podobno nie ma dzieci leniwych, ale są takie, które nie wierzą w swoje możliwości, bo mają niską samoocenę. Zgadza się pani z tym?

- To prawda, że nie ma dzieci leniwych. Dziecko, które ma niskie poczucie własnej wartości, jest mniej skłonne do wysiłku, szybciej się poddaje i zniechęca, dlatego przez otoczenie może być niesprawiedliwie uważane za leniwe.

- Dziecko z brakiem poczucia własnej wartości boi się porażki i stara się jej unikać. Stawia sobie zdania poniżej swoich umiejętności. Łatwiej jest mu powiedzieć, "nie chce mi się", niż "nie poradzę sobie". Nawet dzieci bardzo inteligentne, utalentowane, mogą mieć niskie poczucie własnej wartości i nadmiernie przeżywać stres związany ze szkołą.

Co to jest niska samoocena?

- Samoocena, po postawa wobec samego siebie, wobec swoich możliwości oraz tego co jest wartościowe. To opinia na swój temat, która ujawnia się wtedy, gdy myślimy, jaki jestem, na co mnie stać. Samoocena, czyli poczucie wartości może być prawidłowe, zaniżone lub zawyżone.

Kiedy jest prawidłowe?

- Gdy akceptujemy siebie takimi jakimi jesteśmy, z wadami i zaletami. Wtedy akceptujemy to, że popełniamy błędy. Nie obwiniamy siebie o porażki. Mamy szacunek do siebie samego, wierzymy w swoje możliwości, myślimy o sukcesie i czujemy, że chcemy i możemy po niego sięgnąć. Ludzie, którzy myślą o sobie dobrze, są szczęśliwi.

Jak żyje człowiek z zawyżoną samooceną?

- Wcale nie jest mu dobrze, zwłaszcza w kontaktach międzyludzkich. Zawyżona samoocena nie pozwala mu dostrzec własnych wad i porażek. Człowiek z zawyżoną samooceną jest bezkrytyczny wobec siebie. Wydaje mu się, że zawsze jest lepszy od innych, a to powoduje, że ludzie za nim nie przepadają.

Jak funkcjonuje dziecko z niską samooceną?

- Jest nieśmiałe, wycofane. Nie lubi nowych wyzwań. Często mówi: "to mi się nie uda". Nadmiernie się obwinia za każdą porażkę. Nie docenia swoich sukcesów.

Nawet jak zna odpowiedź, to w szkole nie zgłosi się do odpowiedzi?

- Tak. Bo boi się krytyki.

Dlaczego?

- Może w szkole lub w domu był nadmiernie krytykowany i oceniany.

Dlaczego jedne dzieci nie przejmują się krytyką, a inne wierzą w negatywne komentarze?

- Na to wpływa nasz mózg. Są dzieci, których układ nerwowy predysponuje je do bycia nieśmiałymi i są dzieci, które nie zrażają się porażkami. Trzeba zaakceptować, że każde dziecko jest inne. Potrzebuje innego wsparcia. Bezwarunkowa akceptacja jest potrzebna do stworzenia pozytywnego obrazu siebie. To dlatego nie można porównywać rodzeństwa między sobą. Takie komentarze: "Popatrz na siostrę, jak ona sobie świetnie radzi!", wcale nie mobilizuje, ale podcina skrzydła i przynosi odwrotny efekt, dziecko jeszcze bardziej zamyka się w sobie.

Jak budujemy obraz samego siebie?

- Człowiek nie rodzi się z ugruntowaną samooceną. Ona powstaje pod wpływem sygnałów otoczenia. Wszystko, co robimy i mówimy do dziecka, powoli kształtuje jego postrzeganie samego siebie. Wpływ na to, jak o sobie będziemy myśleć, mają zarówno komunikaty słowne, jak i niewerbalne, wysyłane przez rodziców każdego dnia. Brawa za udany rzut piłką, grożenie palcem czy pochwała - to wszystko ma wpływ na to, jaki obraz siebie będzie miało dziecko w przyszłości.

Gdy małe dzieci bawią się w piaskownicy, zwykle śmiało dążą do celu. Co sprawia, że później wiele z nich traci pewność siebie?

- Jeśli rodzice nie interesują sprawami dziecka lub nie dają mu przyzwolenia na odczuwanie trudnych emocji, takich jak złość czy smutek, np.: gdy dziecko płacze, mama mówi: "Przecież to nie boli, nie bądź beksa!", "Co się tak wściekasz, nic się nie stało!", wtedy dziecko zaczyna wierzyć, że jego potrzeby się nie liczą. Że to, co czuje, nie jest ważne. Przez to traci kontakt ze swoimi emocjami. Nie buduje realnego obrazu siebie, tylko idealny - narzucony z zewnątrz, zgodny z oczekiwaniami.

- Jedna z definicji samooceny mówi o tym, że każdy z nas ma "ja realne", czyli obszar wiedzy o sobie, który dotyczy tego kim się jest, jakie mamy słabe i silne strony oraz "ja idealne", czyli to, jaki chciałbym być. Jeśli rozbieżność między "ja realnym" i "ja idealnym" jest duża, wtedy mówimy o niskiej samoocenie.

Jeśli dziecko jest wrażliwe, a otoczenie oczekuje, że będzie przebojowe, nie ma miejsca na samooakceptację?

- To dlatego osoby z niską samooceną są bardzo krytyczne wobec siebie. Wiecznie z siebie niezadowolone. Z doświadczenia wiem, że dziecko, które w siebie nie wierzy, nawet jak poda dobrą odpowiedź, wydaje mu się, że jest zła, bo nie ufa temu, co myśli i czuje.

Dlaczego tak ważne są słowa, które wypowiadamy?

- Niektóre etykiety takie jak: jesteś leniem, bałaganiarzem, wiecznie się spóźniasz, nic nie potrafisz porządnie zrobić, mogą przykleić się do dziecka na całe życie. Gdy dziecko uwierzy, że takie jest, jego samoocena będzie niska.

- Jeśli krytykujemy dziecko, warto to robić na osobności, a nie w obecności rodzeństwa czy osób spoza rodziny. Krytykując, należy odnosić się do faktów, konkretnych wydarzeń i oceniać zachowanie dziecka, a nie jego osobę, czyli mówić, jak się zachowało, co zrobiło źle, a nie jakie jest. Nie należy uogólniać − trzeba zatem unikać takich słów jak: zawsze, nigdy, zazwyczaj, w ogóle.

Jak może reagować rodzic, by nie być destrukcyjnym, gdy dziecko dostanie jedynkę, albo gdy stwierdzi, że "szkoła jest bez sensu".

- Rodzic może powiedzieć tonem mentora "Jak tak możesz mówić? Szkoła jest potrzebna. Przygotowuje cię do studiów" lub: "Znowu coś przeskrobałeś". Taki komentarz nie zachęci, by dziecko powiedziało, co się stało. Pewnie zamilknie i wyjdzie z pokoju. Rodzic nie dowie się, co je zdenerwowało. Gdyby zapytał: "Dlaczego myślisz, że szkoła jest bez sensu?", dałby szansę na rozmowę.

- W przypadku złej oceny, może zareagować spokojniej: "Pewnie jesteś zaskoczony. Widziałam, że przygotowywałeś się do klasówki", a później dodać." Zostało jeszcze kilka tygodni. Co możesz zrobić, by poprawić oceny?".

Dziecko zwykle nie potrzebuje od rodzica dobrych rad.

- Nie, częściej chce, by go wysłuchał. Szuka akceptacji, wsparcia, jeśli będzie potrzebował rozwiązania, poprosi o nie. Może się okazać, że jak się wygada i opadną emocje, sam znajdzie rozwiązanie. Często wystarczy samo aktywne wysłuchanie. Czasami warto nazwać emocje mówiąc: "Widzę, że zdenerwowało cię, że nauczyciel kazał ci poprawić sprawdzian. Chciałbyś sam decydować, o tym, czy chcesz uzyskać lepszą ocenę?".

Co robić, by dziecko wspierać w samoakceptacji?

- Warto wiedzieć skąd się bierze odwaga u dziecka.

Skąd?

- Z tego, że rodzic okazuje mu szacunek. Słucha go. Dopytuje, "jak ci minął dzień?". Ważne, by słuchał odpowiedzi. Odłożył telefon i popatrzył dziecku w oczy.

Co jeszcze buduje odwagę dziecka?

- Gdy rodzic daje mu szansę samodzielnie rozwiązywać problemy. Gdy stwarza możliwość popełniania błędów. Nie otacza go szklaną bańką.

Dlaczego porażki są potrzebne do budowy samooceny?

- Dzięki temu dziecko uświadamia sobie swoje realne możliwości. Buduje "ja realne". Widzi, co mu wychodzi, a w jakich dziedzinach jest słabszy. Porażka też uczy. Jest częścią życia. Nie można jej demonizować i dziecka obwiniać za to, że coś mu nie wyszło. Warto wyciągnąć wnioski, dlaczego coś się nie udało.

- Trenerzy sportowi mówią, "sto razy musisz przegrać, by raz wygrać" i warto to powtarzać dziecku. Warto także tłumaczyć, że życie składa się z wielu puzzli. Że muszą przejść przez kolejne etapy, nauczyć się kolejnych rzeczy, by osiągnąć cel. Dziecko nie myśli o takich konsekwencjach.

Co jeszcze buduje prawidłową samoocenę?

- Samodzielność. Im bardziej samodzielne jest dziecko, tym ma większe zaufanie do swoich umiejętności. Gdy robi coś samodzielnie, odnosi sukces. Dzięki temu rodzi się w nim wiara we własne możliwości i będzie w stanie podejmować coraz większe wyzwania.

 

 

By wzmacniać dziecko, warto je chwalić. Jak to robić w umiejętny sposób?

- Są komunikaty, które uskrzydlają, takie jak: "dobrze to zrobiłeś", "można na Ciebie liczyć", "dobra robota", "dałeś sobie radę".

- Ale jeśli powiemy: "Potrafisz rozwiązać każde zadanie", to jest pochwała oceniająca i ona może spowodować w dziecku sprzeciw. Może sobie pomyśleć "Nieprawda, nie jestem zdolny. Mogłem to zrobić lepiej".

Warto stosować pochwały opisowe. Ich dziecko nie odrzuci. Zamiast: "Jesteś grzecznym chłopcem", powiedzieć.: "Dowiedziałam się od nauczycielki, że w tym tygodniu zachowywałeś się spokojnie na zajęciach, uważałeś i brałeś udział w lekcji. Miło mi było usłyszeć to od Twojej pani". Dziecko samo wysnuje wnioski, że potrafi się dobrze się zachowywać w szkole. Dzięki temu buduje realistyczny obraz siebie, że nie jest ani grzeczne ani nieznośne.

Czy stosować kary i nagrody?

- Nie kary, ale naturalne konsekwencje. Jeśli dziecko ucieknie z lekcji, rodzic nie powinien tego usprawiedliwiać. Niech dziecko samo wytłumaczy się przed nauczycielem. Jeśli nie nauczy się na klasówkę, dostanie jedynkę. Nie zwalniajmy dziecka ze szkoły, bo się nie nauczyło. Dziecko musi poczuć konsekwencje swoich wyborów.

Co z nagrodami typu: jak dostaniesz szóstkę, kupimy ci coś, o czym marzyłeś?

- To jest bez sensu. W dłuższej perspektywie się nie sprawdza. Dziecko samo musi chcieć się uczyć, a nie robić to dla gadżetów. Poza tym rodzice często za jedno przewinienie zabierają dzieciom wszystko: komputer, wyjścia z przyjaciółmi, telefon. Wtedy dziecko wychodzi z założenia, że nie ma nic do stracenia i jest z-demotywowane do działania. W takiej sytuacji nie ma szans na komunikację.

Co podcina dzieciom skrzydła?

- Stawianie zbyt wysokich wymagań. Nadmiernie oczekiwania rodziców potrafią dzieci przygnieść. Jeśli dziecko czuje presję rodziców, bo ci przelewają na niego swoje marzenia z dzieciństwa i słyszy, że ma zostać prawnikiem czy lekarzem, a nie jest w stanie podołać takiemu wyzwaniu, wtedy może nawet trafić do szpitala psychiatrycznego z poważnymi zaburzeniami. Spotykałam na swojej drodze zawodowej dzieci, które były poddane nadmiernej kontroli i oczekiwaniom ponad swoje siły. Niestety jedną z konsekwencji tych oczekiwań była właśnie anoreksja. W tych rodzinach nikt nie dawał przestrzeni na własne decyzje, nikt ich nie pytał o zainteresowania. Dzieci miały zaplanowane mnóstwo dodatkowych zajęć i korepetycji, żeby tylko dobrze przygotować się na studia. Ciągle kontrolowano ich oceny. Nie było czasu na spotkania z przyjaciółmi. W takiej sytuacji dziecko szuka przestrzeni, w której ma na coś wpływ. Akurat w tym przypadku dzieci zaczęły chorobliwie kontrolować jedzenie.


Psycholog dziecięcy Jolanta Kwasiborska-Suchecka/Kuba Kamiński/www.zdrowie.pap.pl